काठमाडौँ : नेपालभाषी समुदाय आफ्नो कला, संस्कृति र परम्पराका कारण पहिचान र गर्वको प्रतीक बनेको छ। बार्है महिना मनाइने चाडपर्व र तीमा अपनाइने मौलिक विधिले यो समुदायलाई अझ विशेष बनाएको छ। यस्तै महत्वपूर्ण पर्वमध्ये मंसिर पूर्णिमामा मनाइने योमरी पुन्ही नेवारी समुदायका लागि अद्वितीय छ।

के हो योमरी पुन्ही?

मंसिर पूर्णिमालाई धान्य पूर्णिमा पनि भनिन्छ। नेवार समुदायमा यो दिन विशेष प्रकारको मिठाई, योमरी, पकाएर देवीदेवताहरुलाई चढाइन्छ। योमरी चामलको पीठोबाट बनाइने, भित्र चाकु र तिल भरिएको, त्रिकोणाकार अथवा गोलाकार रोटी हो।

नेवारी भाषामा ‘यो’ को अर्थ मनपर्ने र ‘मरी’ को अर्थ रोटी हो, जसले गर्दा यो सबैलाई मनपर्ने रोटीको रूपमा चिनिन्छ।

यो पर्वलाई थिल्ला पुन्ही पनि भनिन्छ। मंसिरमा भित्र्याइएको नयाँ धानको चामलबाट योमरी तयार पारिन्छ। मध्यरातमै योमरी बनाउने परम्परा छ, जसमा ठूला आकारका दुइटा विशेष योमरी पनि बनाइन्छ, जसलाई मायो र बायो भनिन्छ। मायो त्रिकोणाकार हुने र दाल भरिने चलन छ, जबकि बायो गोलाकार र चाकु–तिलले भरिन्छ।

योमरीको वैज्ञानिक पक्ष

चिसो मौसममा शरीरलाई ताप र ऊर्जा आवश्यक पर्ने हुँदा योमरी खानु स्वास्थ्यका दृष्टिले पनि लाभदायक मानिन्छ। चाकु र तिलजस्ता पोषिलो तत्वले जाडो मौसममा शरीरलाई सन्तुलन दिन्छ। नेवारी परम्परामा वैज्ञानिक सोच झल्कने यस्ता चाडपर्वले मानिसको दैनिकीलाई स्वास्थ्य र संस्कृतिको दुवै हिसाबले सुदृढ बनाएको पाइन्छ।

विशेषता र परम्परा

योमरी पुन्हीको दिन, विशेष योमरीहरू देवीदेवताहरुलाई चढाएपछि मात्रै परिवारले प्रसादको रूपमा खाने चलन छ। भोलिपल्ट आफ्ना नातागोता, छोरी, ज्वाइँलाई बोलाएर विशेष भोजको आयोजना गर्ने चलनले यो पर्वलाई झन् विशेष बनाउँछ।

योमरी बनाउन सुतिरहनेहरूका लागि जीवनभर कहिल्यै सुख नपाउने जनश्रुति पनि प्रचलित छ। यसैले यो पर्वमा नेवारी समुदाय रातभर जाग्राम बसेर योमरी तयार पार्छन्।

मौलिकता र संस्कृति

योमरी पुन्ही न केवल चाडपर्वको रूपमा, तर सांस्कृतिक र वैज्ञानिक महत्त्वका दृष्टिले पनि नेपाली समुदायको एउटा महत्वपूर्ण परम्परा हो। नयाँ धान, मौलिक स्वाद र सांस्कृतिक विधिले यो पर्वलाई विशेष बनाएर सम्पूर्ण नेपाली संस्कृतिको धरोहरको रूपमा चिनाएको छ।

नेवार समुदायको यो चाडले हाम्रो संस्कृति, स्वास्थ्य र परम्पराको सम्बन्ध झल्काउँदै नयाँ पुस्तालाई मौलिकता जोगाउने प्रेरणा दिन्छ।