काठमाडौँ : अमेरिका र इरानबीच जारी युद्ध तथा खाडी क्षेत्रमा चर्किएको सैन्य द्वन्द्वका कारण भारतले आफ्नो ऊर्जा आवश्यकता धान्न रूसबाट हालसम्मकै उच्च परिमाणमा कच्चा तेल आयात गरेको छ। व्यापार विश्लेषण फर्म केप्लर (Kpler) का अनुसार पछिल्ला जुन र जुलाई महिनामा भारतले रूसबाट प्रतिदिन २६ लाख ब्यारेलभन्दा बढी कच्चा तेल खरिद गरेको छ। यो परिमाण गत फेब्रुअरीको प्रतिदिन १० लाख ब्यारेल आयातको तुलनामा दोब्बरभन्दा बढी हो, जसले भारतको कुल कच्चा तेल आयातमा रूसी तेलको हिस्सा ५० प्रतिशतभन्दा माथि पुर्याएको छ।
खाडी क्षेत्रमा उत्पन्न आपूर्ति अवरोधका कारण भारतलाई रूसमाथिको आफ्नो निर्भरता घटाउन झन् कठिन बनेको छ। केप्लरको तथ्यांक अनुसार भारतले हाल समग्रमा प्रतिदिन ५० लाख ब्यारेल तेल आयात गरिरहेको छ। फेब्रुअरीको अन्त्यतिर अमेरिका र इसराइलले इरानमाथि सैन्य कारबाही सुरु गरेयता भारतको समग्र तेल आयात यति उच्च विन्दुमा पुगेको यो पहिलो पटक हो।
मुख्य आपूर्ति मार्ग मानिने हर्मुज जलडमरूमध्य (Strait of Hormuz) इरानले बन्द गरिदिएपछि खाडी मुलुकहरूबाट हुने नियमित तेल प्रवाह प्रभावित भएको छ। यसअघि अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले रूसी तेल खरिद गरेको भन्दै जुलाई २०२५ मा भारतीय उत्पादनहरूमा २५ प्रतिशत भन्सार शुल्क लगाउने घोषणा गरेका थिए, जसका कारण भारतले रूसबाट आयात घटाएको थियो। तर, इरान युद्ध सुरु भएपछि विश्व बजारमा तेलको अन्तर्राष्ट्रिय भाउ अनियन्त्रित नहोस् भनेर अमेरिकाले रूसी तेलको आयातमा कडाइ खुकुलो पारेपछि भारतका लागि पुनः रूसी बजार सहज बनेको हो।
नेपालजस्तै छिमेकी मुलुकहरूसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध राख्ने यो ऊर्जा परिदृश्यले भारतको वैदेशिक निर्भरतालाई प्रष्ट पार्छ। भारत आफ्नो कच्चा तेल र प्राकृतिक ग्यासको कुल आवश्यकताको ९० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा वैदेशिक आयातबाटै पूर्ति गर्दछ। खाडी क्षेत्रको अशान्तिले गर्दा वैकल्पिक मार्ग र स्रोतको खोजी गर्नु भारतका लागि बाध्यता बनेको छ। विगत ६ महिनादेखि जारी यस क्षेत्रको तनावले विश्वकै सबैभन्दा धेरै जनसंख्या भएको मुलुक भारतको ऊर्जा सुरक्षामा रहेका गम्भीर कमजोरीहरू उजागर गरिदिएको छ।
